MANDALARDA BAKIM VE BESLEME

MANDALARDA BAKIM VE BESLEME

Mandanın et verimi yanında süt verimi çok önemlidir. Derisi kaliteli kösele yapımında kullanılır. Hastalıklara dayanıklıdır. Kaba ve kalitesiz yemleri çok iyi değerlendirir. Kolay yetişen, kolay beslenen ve kârlı üretim sağlayan bu hayvanı yakından tanıyacağız. İyi bir bakım ve beslemenin nasıl olacağını anlatacağız.

İŞTAHLI HAYVANDIR

Manda yiyecek seçmez. Ne verirseniz yer. Meradan severek yararlanır. Yazın gölet kenarlarında, dere kenarlarında sazlık kamışlık yerlerdeki sert otları kolayca yer.

Kışın da hem kolay hem ucuza beslenir. İyi kalite olmasa bile kuru otları, korunga, mısır sapı, arpa-buğday sapı ve saman gibi ucuz ve basit yemleri kolayca yer.

Selüloz dediğimiz sert maddesi fazla olan, katı yemleri sever. Yumuşak yemlerden hoşlanmaz. Karnının doyabilmesi için ille de sert yiyecekler ister.

SALDIM ÇAYIRA

Mandalar merada çok rahat ederler. Çeşitli bitkileri yerler, açık havada serbestçe gezinebilirler, sıcakta batağa ve suya girip serinlerler. O nedenle merada besleme çok ekonomik ve kolay olur.

GEBE MANDA

Gebe manda, gebeliğin son iki ayına kadar diğer mandalar gibi beslenir. Son iki ayda günlük olarak 2 kilo kesif yem verilir. Kaba yemlerin de kaliteli olanları yedirilir. Gebeliğin son dönemlerinde kaliteli kaba yem verilmelidir.

GEBE MANDA MER’AYA ÇIKABİLİR

Merada serbestçe gezebildiği için, güneşten yararlandığı için, taze ve çeşitli otlar bulabildiği için gebe mandayı meraya çıkarmak çok yararlıdır. Mera fakir ise, mera dönüşü kesif yem ile takviye edilir.

BOZUK GIDA

Gebe hayvanlar için çürümüş, bozulmuş, küflenmiş yemler çok tehlikelidir. Donmuş, soğuk, çamurlu yemler de zararlıdır. Ananın yavru atmasına neden olurlar.

SAĞMAL MANDA

Yazın sağmal mandalar besin ihtiyacını meradan karşılar. Mera yeterli değilse, sağım sırasında süt yemi verilerek desteklenir.

Manda sütü çok yağlı olur. Bu sütün yapılabilmesi için mandanın yeterli besini alması gerekir. Manda sütünde yağ oranı yüzde 6-13 arasındadır. Ortalama yüzde 8 yağ vardır. 1 kilo süt için 700 gram süt yemi vermelidir. Yani 6 kilo süt veren bir mandaya 4 kilo 200 gram süt yemi verilir.

Karma yem hazırlanırken yüzde 1-1,5 kadar mermer tozu ile yüzde 1 oranında tuz ilave edilir.

SU YOK, MANDA YOK

Manda su ile yaşar. Derisi siyah ve kalın olduğu için yazın vücut ısısı çok yükselir, hemen serinlemek ister. Onun için mutlaka göl, gölet, dere, bataklık gibi bir ortam arar. Orada dinlenir, serinler, rahatlar. Su olmayan yerlerde manda yetiştiriciliği yapılamaz.

Su olmayan yerlerde yapay gölet v.b. yapılar oluşturularak manda yetiştiriciliği yapılabilir.

Manda sütünden krema ve lüle kaymağı üretildiği için diğer sütlere tercih edilir. Sütün rengi beyaz olduğundan, süt mamullerinde sıkça kullanılır. Bu konuda manda sütü inek sütünden daha ekonomiktir.

Ülkemizde mandalar 240 – 250 gün sağılır. Bir süt verimi döneminde (Laktasyon) ortalama 1000-1100 kg  süt verir. Düşük süt verimli hayvanlara döl verme şansı tanımamalı, yani elemeliyiz. Bu sayede yeni doğan yavrulardan daha yüksek süt verimi alabiliriz.

Mandanın süt verimi 3. laktasyona kadar artar ve 6-7nci laktasyona kadar aynı seviyede kalır. Daha sonra giderek azalır.

Mandalar sürekli olarak günde iki kere sağılamaz. Çünkü sütü azdır, günde bir kere sağmak yeterli olur.

Sağım daima aynı yerde yapılmalıdır. Manda çevreden etkilenen hassas bir hayvandır, sağım esnasında rahatsız edilmemesi gerekir. Mandaların makine ile sağımı mümkündür. İlkine malaklayan mandalar biraz sabır gösterildiğinde makineli sağıma alıştırılabilir.

Makine ile sağımın faydaları:

 

1- Makine ile yapılan sağımdan daha fazla süt elde edilir.

2- Meme başları aynı şekilde gelişir.

3- Süt verim kayıtları daha sağlıklı tutulur.

4- Sağım süresi daha kısa olur.

5- İş gücünden tasarruf edilir.

6- Daha temiz süt elde edilir.

 

NEDEN ET HAYVANI ?

 

Manda iri yapısı ve yemi iyi değerlendirmesi nedeniyle et üretimine elverişli bir hayvandır.Ülkemizde manda eti taze olarak çok az tüketilir. Daha çok et mamullerinde kullanılır.

Aslında genç ve iyi beslenmiş manda eti sığır etinden daha kalitelidir. Manda eti, sığır etinden daha az yağ ve kolesterol  içermesine karşın; daha fazla protein ve mineral madde içerir.

Mandanın başı çok büyük, derisi kalın, ayakları ağırdır. Bu nedenle kesilmiş hayvanın et randımanı yüzde 40-54 arasında kalır. Tabii genç ve besili mandalarda randıman yüksek olur.

MANDA BESİSİ

Et üretimi için manda besisi yapılabilir. Bu amaçla,

Malak besisi

Genç manda besisi

Ergin manda besisi olarak üç dönemde besi uygulanır.

Malaklar 30-40 günlük iken, ortalama 60 kilo canlı ağırlığa ulaşınca kesilirler. Yeterli bir besleme ile günde yarım kiloluk canlı ağırlık artışı sağlanabilir.

Selüloz oranı yüksek kaba yemlerle beslenen mandalar bu yemden kolayca yararlanır. Bu bakımdan besi ucuza gelir.

Manda besisinde genç mandaları kullanmak gerekir. Genç mandalar daha fazla et tutar. Ayrıca, etleri kaliteli ve lezzetli olur. İleri yaşlarda et yağlanır, lifleri kalınlaşır ve sertleşir.

Kesilen mandalarda et randımanı sığırlardan daha düşüktür.

DAYANIKLI

Manda, tüberküloza karşı, şap hastalığına karşı ve diğer hastalıklara sığırdan daha dayanıklıdır. Kolayca hastalanmaz. Manda iri yapısı ve yemi iyi değerlendirmesi nedeniyle et üretimine elverişlidir. Manda eti taze olarak pek az tüketilir. Daha çok et mamullerinde kullanılır. Aslında genç ve iyi beslenmiş manda eti dana etini aratmaz.

MANDALARDA DÖL VERİMİ VE MALAK YETİŞTİRME

Ekonomik bir hayvancılık döl veriminin düzenli olması ile mümkündür. Yavru vermeyen bir dişi hayvan süt de vermez. O halde boş yere yem tüketir. Aynı durum mandalar için de geçerlidir. Öyle ise döl verimine önem vermeliyiz. Yavruların iyi bakımı ve beslenmesi demek, ileride verimli bir ergin manda elde etmek demektir.

İyi bakım ve besleme nasıl olur? Şimdi bunları ele alıp inceliyoruz.

DİŞİ MANDALAR GEÇ KIZGINLIK GÖSTERİR

Düvelerin 15 – 16 aylık düve iken kızgınlık gösterdiğini söylemiştik. Mandalar ise geç gelişir. Bir dişi manda 30 – 36 aylık olunca boğaya verilmektedir.

Aslında dişi mandanın iki yaşında iken boğaya verilmesi mümkündür. Boş yere bekleyip, bir adet yavru eksik almamalıdır.

Boğalar da 20 – 21 aylık olunca aşıma başlatılmalıdır. Çünkü bunlar 5 – 6 yaşına gelince yönetimi zor, azgın hayvanlar oluyorlar. En iyisi erken aşıma başlatıp, erken son vermektir.

BOĞA ADAYLARINA ÖZEL BAKIM

Hangi malaklar boğa olarak ayrılmalı?

Tabii doğum ağırlığı en fazla olanlar. Anasının süt verimi en yüksek olanlar. Vücut yapısı kuvvetli olanlar. Bunlar süt ile büyütme döneminde özel bakım ve beslemeye alınır. Yemlerin kaliteli olanları ile beslenirlere. Kuru ot, kuru yonca, konsantre yemler yedirilir.

KIZGINLIK BELİRTİLERİ

Mandalar kızgınlık dönemini oldukça sakin geçirirler. Kızgın mandanın sütü azalır, hayvan huzursuz olur. Kendine has anırma sesleri çıkarır. Dış üreme organında yumuşama olur ve iç kısmı kızarır, çara akıntısı görülür. Sık sık işeme vaziyeti alır. Başka mandaların kendi üzerine atlamasına izin verir.

 

KAÇIRMADAN

Doğumdan sonra dişi mandanın ilk kızgınlığını ne zaman göstereceği kestirilemez. İlk kızgınlığı gösterdiğinde hemen tohumlanmalıdır. Bu fırsat kaçırılırsa, bir daha kızgınlık göstermeyebilir. Belli olmaz, 12-16 gün sonra bir daha kızgınlık da görülebilir.

Mandanın kızgınlık süresi 24 saatten 36 saate kadar değişir. Bu süre içinde iki kere boğaya gösterilirse gebe kalma ihtimali artar.

Doğurduktan sonraki 6 ayda gebe kalmayan mandalar veteriner hekime muayene ettirilmeli, gebe kalmıyorsa damızlıktan çıkarılmalıdır.

GEBELİK NASIL ANLAŞILIR?

 

* Tohumlamadan sonra kızgınlık göstermez.

* Memelerde gelişme ve büyüme görülür.

* Kuyruk sokumunun iki yanında çukurlar meydana gelir.

* Gebeliğin 8-9 uncu aylarında karındaki yavrunun hareketleri anlaşılabilir.

* Gebeliğin 2,5-3 üncü ayında veteriner hekimin muayenesi ile gebelik anlaşılır.

 

GEBELIK SÜRESİ VE DOĞUM

Mandanın gebelik süresi 315 – 346 gündür. Ortalama 320 gün sürer. Güç doğum görülmez. Doğum genellikle gece olur. İkiz doğum seyrektir.

MALAKLAR DA İLGİ İSTER

Yeni doğan bir malak, sahibi tarafından bakıma alınmalıdır. Önce göbek kordonu güzelce kesilmelidir. Karından 5 parmak uzaktan göbek kesilip, antiseptik bir sıvı içine daldırılır. 2 – 3 gün bu sıvıya batırılarak mikrop alması önlenir.

YALAMALI

Yeni doğan yavruyu anasının yalayıp kurulaması gerekir. Bazı mandalar bunu yapmazlar. Yavrusunu yalamayan mandanın, yalaması sağlanmalıdır. Bunun için yavrunun üzerine kepek veya kesif yem dökülebilir. Bazıları tuz dökerler. Bu doğru değil! Tuz su çekicidir, yavruyu üşütür.

Anası, yavrusunu yalamamakta direnirse, biz temiz bir bezle, havluyla veya kuru otla yavruyu güzelce kurulamalıyız.

AĞIZ SÜTÜ İÇECEK Mİ?

Elbette içecek. Ağız sütü yavrunun hakkıdır. Ağız sütünün çok zengin bir yapısı vardır. Başka hiç bir gıda bunun yerini tutamaz.

Malak 3 – 4 gün anasını emdikten sonra ayrı bir yere alınarak orada bakılır ve beslenir.

Ananın ölümü, süt vermemesi gibi nedenlerle ağız sütü verilemeyen malaklara, içine yumurta akı ilave edilen süt verilir. İlk gün 6 yumurta akı, ikinci gün 5, üçüncü gün 4, dördüncü gün 3 yumurta akı ilave edilen süt verilir. Dördüncü günden sonra yumurta akı ilave etmeye gerek kalmaz.

MALAKLARI NEREDE BARINDIRALIM?

Malaklara ahır içinde, güneş alan, havadar, hava cereyanı olmayan bir yer ayırmalıdır. Çok soğuk ve çok sıcak olmamalıdır. Sıcaklık 18 derecede olursa iyi olur. Ahır zemini asla ıslak kalmamalıdır. Her malak için 2 m2 yer hesabı ile mandalar bir arada bulundurulabilir.

SÜT İLE BESLERKEN

Anasından 4 üncü günde ayrılan malak, anası sağılacağı zaman getirilip anasından emzirilir. İki meme malağa bırakılmışsa, o emerken diğer iki meme sağılır.

Malak 12 hafta süt emer. İlk altı haftada içtiği süt gün geçtikçe artırılır. İkinci altı haftada ise gün geçtikçe azaltılır. 12 hafta dolunca sütten kesilir.

MALAKLARIN ELDEN SÜT İÇİRİLEREK BESLENMESİ

Malakları beslemek için anasından emzirmek yerine elden süt içirmek tercih edilir. Elden süt içirerek istediğimiz zaman ve istediğimiz kadar süt verebiliriz.

SICACIK

Malaklara verilecek süt, vücut sıcaklığında olmalıdır. Yani 35 – 36 derece. Süt sağılır sağılmaz hemen içirilmeli veya soğumuşsa ısıtılmalıdır. Soğuk süt içirilmez mi? Hayır!.. Neden? Çünkü malaklar ishal olur. Soğuk süt zararlıdır. Elden süt içirilirken de ilk altı haftada içirilen süt miktarı giderek artırılır. Altıncı haftadan sonra da giderek azaltılır. 12 inci haftada sütten kesilir.

SÜT NASIL İÇİRİLİR?

Malaklara süt kova ile veya emzikli kova ile içirilir. Malakların buna alışması biraz zordur. Ama biraz sabır ile alıştırılabilir.

Kovadan süt içirme

Kovaya konan süte sağ el batırılır. Orta parmak biraz dışarıda bırakılır. Malak bu parmağı emzik gibi emerken sütü de içmeye başlar. Bir kaç gün içinde kendiliğinden sütü içmeye alışır.

Emzikli kovadan süt içirme

Malaklar buna daha kolay alışırlar. İlk günler biraz yardım edilirse, anasını emer gibi kova emziğinden süt emebilir.

Üvey anayı emdirmek

Anaları makine ile sağılan malaklar elden süt içmeye alıştırılamazsa üvey anadan emzirilerek beslenebilir. Üvey ana aynı anda 2-3 malağı besleyerek, 9 aylık laktasyon süresince 6-9 malağın beslenmesi sağlanmış olur.

MALAKLARA OT VE KARMA YEM

 

Ot ve yem ile yavru besleme hem faydalıdır, hem de kârlıdır. Daha 8 – 10 günlük iken malak geviş getirmeye başlar. Önünde kuru ot ve karma yem olursa, onu da yavaş yavaş yer. Malak 10 günlük olunca önüne kaliteli çayır otu koymalıdır. Bu ot hem onu besler, hem de işkembesini geliştirir. Hiç de zararı yoktur. Karma yemin içinde küspeler, vitaminler ve mineraller bulunmalıdır. Aşağıda malaklar için çok yararlı bir yem reçetesi verilmiştir:

YEMLER MİKTARLAR
Arpa 30 kısım
Buğday 24 kısım
Buğday kepeği 15 kısım
Ayçiçeği küspesi 8 kısım
Pamuk küspesi 5 kısım
Soya küspesi 15 kısım
Mermer tozu 2 kısım
Tuz 1,4 kısım
Vitamin katkısı 1,5 kısım
Mineral katkısı 0,1 kısım

 

KAYNAK:GIDA,TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI.YAYIM DAİRESİ BAŞKANLIĞI( YAYÇEP)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

HABER BİLGİLERİ
Bu haber 09 Şubat 2012, 11:09 tarihinde Yazar-4 kategorisinde yayınlandı.
OKUNMA
Bu Haber 2.950 Kez Okunmuş..
PAYLAŞ
facebook Twitter Frienfeed Twitter Google
YORUM YAZIN

Yorum yapabilmek için giriş yapmalısınız.

Benzer Haberler
Reklam Alanı
Başkanın Mesajı
Nerede bu Mandalar?
Popüler Haberler
Prof.Dr  M.İhsan SOYSAL

Prof.Dr M.İhsan SOYSAL

          1——————–HAYVAN GENETİK KAYNAKLARIMIZ 2——————-manda_sunu... [Devamı]
Manda Eti-Sığır Eti Karşılaştırma

Manda Eti-Sığır Eti Karşılaştırma...

Tıkla indir     Manda Eti Ve Kolestrol:::::::::::::::::::)   Manda et kolest fuultext MANDA ETİ” Sığır etine göre : % 92  daha az yağ %... [Devamı]
Manda Kitabı(Prof.Dr. M.İhsan SOYSAL)

Manda Kitabı(Prof.Dr. M.İhsan SOYSAL)...

TIKLA MANDACILIK KİTABINI BİLGİSAYARINA İNDİR. MANDA önsöz-İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1-5_1-19 BÖLÜM 1-5_20-37 BÖLÜM6–8büyük_1-25 BÖLÜM6–8büyük_26-27 BÖLÜM6–8büyük_28-32 BÖLÜM6–8büyük_33-45 BÖLÜM6–8büyük_46-49 BÖLÜM6–8büyük_50-50 BÖLÜM6–8büyük_51-61 BÖLÜM6–8büyük_62-64 BÖLÜM6–8büyük_65-67 BÖLÜM6–8büyük_68-83 BÖLÜM6–8büyük_84-89 BÖLÜM6–8büyük_90-97 BÖLÜM6–8büyük_98-101 BÖLÜM6–8büyük_102-107 BÖLÜM... [Devamı]
DÜNYA MANDACILIĞI VİDEO

DÜNYA MANDACILIĞI VİDEO...

HOLLANDA MANDASI   HİNDİSTAN MANDASI THAİLAND MANDASI https://www.dropbox.com/sh/euno30smq4hrdk8/zrkEAXGBiP/VIDEO_TS#lh:null-VTS_01_1.VOB   https://www.dropbox.com/sh/euno30smq4hrdk8/zrkEAXGBiP/VIDEO_TS#lh:null-VTS_01_2.VOB Devamı →[Devamı]
MANDALARDA BAKIM VE BESLEME

MANDALARDA BAKIM VE BESLEME...

MANDALARDA BAKIM VE BESLEME Mandanın et verimi yanında süt verimi çok önemlidir. Derisi kaliteli kösele yapımında kullanılır. Hastalıklara dayanıklıdır.... [Devamı]
Anket
Sayfamıza nasıl ulaştınız?
Arama motorları
Arkadaş tavsiyesi
Radyo reklamı
Gazete reklamı
El ilanı
Yazarlarımız
Yorumlar
Foto Galerisi
Video Galerisi